Afval. Of beter gezegd: reststromen. Of nóg beter gezegd, materiaalstromen. Het is zo’n onderwerp waar je als gemeente makkelijk in verdwaalt. Want je wilt inwoners niet opzadelen met gedoe, je wilt de kosten beheersbaar houden en je wilt stappen zetten richting een duurzamere gemeente. 

Het goede nieuws: er kan vaak meer dan je denkt. Met een paar scherpe keuzes kan je als gemeente echt het verschil kunnen maken. Hier zijn drie van die scherpe keuzes. 

1. Diftar zet iets in beweging 

Zolang restafval voelt als een vast gegeven waar je altijd hetzelfde bedrag voor neer legt, gebeurt er vaak weinig. Maar zodra inwoners merken dat restafval geld kost, verandert er iets. 

Dat is precies wat diftar doet. In gemeenten met een diftar-systeem, waarbij huishoudens betalen per kilo of per lediging, komt vaak minder afval per inwoner vrij. Dat beeld zie je ook terug in de gemeentelijke afvalcijfers van het CBS.  

Het is eigenlijk heel simpel. Als het creëren van restafval geen directe prikkel geeft, waarom zou gedrag dan veranderen? Pas als mensen zien dat iedere extra kilo ook echt iets kost, gaan ze anders kijken naar wat in de restcontainer belandt. Dit maakt diftar erg interessant voor gemeenten! 

2. Juist de organische fractie (GFE) maakt veel verschil 

Om een groot gedeelte van je restafval te elimineren, is het verstandig om naar de organische fractie te kijken. Etensresten, groente- en fruitafval en ander nat materiaal tikken snel aan in kilo’s. En juist op kilo’s wordt vaak afgerekend. Dit geldt voor zowel inwoners in diftar-gemeenten, als voor gemeenten, die vaak per kilo betalen richting verwerking. 

Daar zit dus een concrete kans. Als je de organische fractie beter apart weet in te zamelen, daalt het gewicht van het restafval direct. Dat kan financieel schelen én het maakt de reststroom minder vervuild. De Rijksoverheid meldt bovendien dat twee derde van het huishoudelijk restafval nog uit waardevol, recyclebaar materiaal bestaat.  

En er speelt nog iets praktisch mee: minder organisch materiaal in het restafval betekent vaak ook minder geur, minder overlast en een schonere stroom. 

3. Als het ingewikkeld wordt heb je een overzicht nodig 

Afvalbeleid lijkt soms simpel, totdat je eraan gaat draaien. Dan blijkt ineens alles met alles samen te hangen. Huishoudelijk afval, bedrijfsafval, logistiek, contracten, verwerkers, gedrag, communicatie, kosten. Verander je ergens iets, dan gaat het ergens anders rommelen. Hoe voorzie je wat er gaat gebeuren als je ergens een aanpassing maakt? Met een overzicht!

Ik maak dat overzicht graag zichtbaar in een afvalsysteemkaart. De kaart die hier staat is geblurd, maar de legenda laat al genoeg zien: huishoudelijk afval, bedrijfsafval, externe partijen, en natuurlijk afvalstromen. Daarachter zit een systeem van keuzes, routes en belangen. En juist als je dat systeem eenmaal scherp hebt, zie je waar de kansen zitten, waar waarde weglekt, waar kosten oplopen. Maar ook waar het al goed gaat en waar je dus op kunt voortbouwen. 

Daar zit mijn rol. Ik breng partijen bij elkaar, praat met beleidsmakers en ketenpartners, en maak zichtbaar hoe de stromen echt lopen. Zo maak ik een complex vraagstuk weer behapbaar, en ontstaat er ruimte om gericht te verbeteren.  

Waarom dit nu relevant is 

Wat gebeurt er als we niks doen? Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar ook voor de portemonnee! Het verwerken van afval wordt namelijk duurder, onder andere door hogere belastingen op afvalverbranding. Daardoor wordt het voor gemeenten alleen maar belangrijker om scherper te kijken naar de reststroom en naar wat daar nog onnodig in zit. Al helemaal in het Noorden, waar op de kaarten van de Nederlandse afvalmonitor waar te zien is er in Noord-Nederland nog heel wat minder kilo’s in het restafval mogen belanden. Kansen zat dus! 

Dus nee, de oplossing zit niet alleen in harder roepen dat inwoners beter moeten scheiden. De echte kans zit in slimmer organiseren, beter sturen en eerst snappen hoe het systeem werkt. 

Ook eens scherp krijgen hoe de reststromen in jouw gemeente echt lopen? 

Ik drink graag een kop koffie met je!